Шоир Камолий хақида

4328663z — Thu, 17 Dec 2015 14:27:52 GMT

ЧИНОБОДЛИК МАЪРИФАТПАРВАР ШОИР КАМОЛИДДИН ХАМРОҚУЛОВНИНГ 110 ЙИЛЛИГИ

Юртбошимиз Ислом Каримовнинг “Адабиётга эътибор – маънавиятга келажакка эътибор” асарининг номланишида маънавият сўзининг аввал тилга олинаётганидан ҳам шуни билса бўладики, адабиётнинг бирламчи вазифаси кишиларнинг маънавий оламини шакллантиришдан иборатдир. Маънавияти юксак, ўзлигини таниган халқ эса ҳеч қачон ўз келажагига ҳам, ўтмишига ҳам бефарқ бўлмайди. Юртбошимиз ўзининг 2015 йилда нашр этилган “Она юртимиз бахти иқболи ва буюк келажаги йўлида хизмат қилиш энг олий саодатдир” деб номланган асарида: “Ахборот коммуникация технологиялари ва табиий фанлар керак албатта, лекин авваломбор тарихни билиш бу – ҳаётий зарурат. Бугун юртимизда кечаги кунни эсламайдиган, аждодларини ота-боболарини ёдга олмайдиган одамнинг ўзи йўқ десам, адашмаган бўламан”, - деб ёзади. Демак, айтиш мумкинки, ўтмишни ёдга олиб туриш, ота-бобларимизнинг эзгу ишларидан ибрат олиб, уларнинг руҳларини шод этиш сизу бизга ҳам фарз, ҳам қарздир.
Юртимиздаги ҳар бир гўша – вилоят, шаҳар ва қишлоқларимизда номлари ҳамиша ёдга олиниб туриладиган инсонлар жуда кўп ўтган. Шундай инсонлардан бири чинободлик Камолий – Камолиддин Ҳамрақуловдир. Хўш, Камолий ким эди?
Аввало, шуни айтиш керакки, Камолий шахси ва ижодига қизиқиш таҳминан унинг йигирма ёшларда эканлигидаёқ бошланган, яъни у ҳақдаги мақолалар 1925 йилларданоқ баъзи вилоят ва туман газеталарида пайдо бўла бошлаган. Айниқса, Балиқчи туманининг “Ғалаба” газетасида чинободлик ижодкорлар Ҳакимжон Йўлдашев, марҳум ижодкор Шокиржон Маҳмудовларнинг 1960 йиллардан бошлаб “Шеърият шайдоси эди”, “Эзгулик куйчиси эди”, “Табаррук инсонни эслаб”, “Биринчи зиёкорлар” каби қатор мақолаларнинг чиқиб турганлиги кейнги пайтларда ҳам шоир ижоди ва фаолиятининг эътибордан четда қолмаганлигидан далолатдир. Аввало, ана шу ижодкорларга Камолийнинг барча фарзандлари, набиралари номидан ўз миннатдорчилигимизни билдирамиз. Марҳум ижодкор Шокиржон Маҳмудовнинг охирати обод, руҳлари шод бўлсин.
Хуллас, бугунги тадбирда иштирок этаётган журналист Ҳакимжон Йўлдашев архивида сақланаётган мақолаларда биз учун қимматли бўлган талай маълумотлар мавжуд. Мана шу мақолалардан бирида шундай сатрларни ўқиймиз: “1925 йил. Баҳор фасли эди ўшанда. Андижон театри одамлар билан гавжум. Театр биносида Шарқ кечаси давом этарди. Ўрта бўйли, қорачадан келган йигит минбарда ҳаяжон билан шеър ўқимоқда. Зал бир дам сукутда қолди. Ҳамманинг вужуди қулоққа айланди. Шеър ҳам тугади. Зал қарсакдан ларзага келди. Шеър ўқиган йигит минбардан тушиб келаётган эди кечада иштирок этаётган Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий уни ёнига чақириб, “Бўшашма, ука, астойдил ёзавер. Машқларингдан мега ҳам юбориб тур, уқдингми?” – деди.
Камолиддин шу кезларда Андижондаги педагогика билим юртини тамомлаб, она юрти Чинободга ишга қайтган эди. У қишлоқдаги билимга ташна ёшларни йиғиб мактаб очди. Тез орада унинг довруғи қўшни Хўжаобод ва бошқа қишлоқларга ҳам ёйилди. Камолиддин очган янги мактабга ўша қишлоқлардан ҳам ёшлар кела бошлади. Бу ҳолни ўзларига сингдира олмаган айрим ғаламислар Камолиддинни тинч ишлашга йўл бермадилар. Кунларнинг бирида ёш муаллим дарсини тугатиб уйга қайтаётган эди. Қоронғуликдан уч киши чиқиб, оч бўрилардек унга ташланишди. Қаттиқ олишув бўлди. Камолиддин олишувда жароҳатланди. Бироқ у мактабни ёпиб қўймади. Ишни давом эттирди. Камолиддин қишлоқда маърифат тарқатиш билан бирга ижодни ҳам тўхтатиб қўймади. У давр ҳодисаларини тез илғаб олиб, ўзининг шеърларида ифодалашга ҳаракат қилди. 1925-30 йилларда ўзининг “Қувладик”, “Фироқ ваҳимаси”, “Ин байт дар мадҳи Андижон” каби ҳажвияларини “Муштум” журнали ва “Янги Фарғона” газеталарида эълон қилди. Унинг ижодини кузатиб борган Ҳамза Ҳакимзода Камолиддиннни ҳузурига чақириб бир неча бор маслаҳатлар берган. Камолиддин устоз ўгитларидан илҳомланиб, хотин-қизлар озодлиги мавзусида “Тошхон” ва “Назрхон” номли драматик асарларини ёзади. Бу асарлар хусусида атоқли ўзбек шоири Ҳамид Олимжон ҳам қимматли фикрлар билдирган эди. Камолийнинг бу асарлари Балиқчи ва Избоскан туманларидаги халқ театрларида саҳналаштирилган.” (Маҳмудов Ш. Эзгулик куйчиси эди. Ғалаба. 1977й. 7 июль. 82-сон)
Келтирилган парчадан маълум бўладики, 1925 йилда Камолиддин Ҳамрақулов томонидан машаққатлар билан очилган мактаб ҳозирги Ҳамид Олимжон номидаги 35-ўрта мактабдир. Демак, 2015 йилда Камолий таваллудига 110 йил тўлиш билан бирга мазкур мактабнинг ташкил топганига ҳам 90 йил тўлди.
Хуллас, Камолий кейинги йилларда ҳам кўплаб ғазал ва мухаммаслар ёзди. “Фарзандларим”, “Хато қилма”, “Шайдосиман”, “Чаман ичра”, “Фурқат”, “Кўриб” номли шеърлари, Увайсий ғазалларига мухаммаслар, Собир Абдулланинг “Зебунисога жавоб” шеърига, Ҳувайдонинг “Ёлғиз” ғазалига, Машрабнинг “Ўртар” ғазалига боғланган мухаммаслари, мавлоно Зорийнинг Мажнун ҳақидаги ҳикояси таржимаси кабилар шулар жумласидандир. Камолийнинг юқоридаги каби ғазал ва мухаммаслари 1925 йиллардан бошлаб вилоят ва туман газеталарида чоп этиб борилган. Кейинчалик мустақиллик йилларида ҳам шоир ижодидан намуналар ва у ҳақдаги мақолалар “Ғалаба”, “Андижоннома”, “Холис”, “Ёғду” каби газеталарда ҳам чиқди. Шоир Камолий ўз даврида Ҳабибий, Собир Абдулла, Доғий, Чустий, Улфат, Шўхий, Суҳайлий, Мунис каби шоирлар билан яқиндан адабий алоқада бўлган. Улар билан шеърий мусобақаларда қатнашган. У водийдаги ва Тошкентдаги бошқа шоир ва ёзувчилар, олимлар билан ҳам таниш бўлиб, хат ёзишиб турган. Масалан, филология фанлари докторлари Азиз ва Лазиз Қаюмовларнинг оталари Пўлат Қаюмов билан ҳам хат ёзишиб турган. Хат ҳам оддий хат эмас, шеърий йўл билан битилган хатлар бўлган.
Энди шоир Камолийнинг ўқитувчилик фаолиятига, ўша йиллардаги ҳаётига қисқача тўхталиб ўтсак. Камолий – Камолиддин Ҳамрақулов 1905 йилда Ҳамрақулбой хонадонида туғилган. Мадрасаларда ўқиб, араб алифбосини мукаммал ўрганади ва мумтоз шеъриятнинг ўзига хос анъаналаридан бири бўлган абжад ҳисобига асосланувчи тарих чиқариш санъатини ҳам яхши билган. Бунинг исботи сифатида шоирнинг қўлёзма дафтарлари араб алифбосида эканлигини ва унда айрим шоирларнинг таваллуди ёки вафоти муносабати билан битилган тарихларнинг борлигини айтиш мумкин. Кўплаб мумтоз шоирларнинг асарларини араб ва форс тилларида ўқиган, уларнинг айримларини ўзбек тилига таржима ҳам қилган. 1924-25 йилларда Андижондаги ўқитувчилар тайёрлаш билим юртини тамомлаб, 1925 йилнинг сентябрь, октябрь ойларида араб алифбосига асосланган ўзбек тилида ўқитиладиган биринчи мактабни очади. Мактабга 18 нафар бола жалб этилади. Лекин бу янги мактабни очиш осон бўлмади. Юқорида айтганимиздек, ёш ўқитувчига кўп қаршиликлар кўрсатилган. Қийинчиликларга қарамай Камолиддин янги мактабда тўрт-беш йил ишлаб, кўплаб шогирдлар тайёрлади. Бу орада ўша йилларда Ҳамрақулбойнинг барча мол-мулки мусодара қилиниб, ўзи Оренбургга сургун қилинади. Уй-жойларидан, отасининг бойликларидан маҳрум бўлган унинг ўғиллари ночор аҳволда қолишади. Жумладан, Камолиддин ҳам уйланиш учун ўзининг уйи бўлмагани сабабли Чинободнинг Балиқчи маҳалласидаги Ваҳоб отанинг қизига уйланиб, ичкуёв бўлиб яшашга ва бойнинг ўғли деган тамға ва таъқиблардан қочиб ўзга юртларда жон сақлашга мажбур бўлади. Қўқон, Бухоро ва Сурхондарёдаги жамоа хўжаликларида ҳисобчи бўлиб ишлайди. Шоирнинг иккинчи фарзанди Бухорода туғилган бўлиб, унга Бухоронинг сўнгги амири Олимхон исми қўйилган экан. Яна бир факт шуки, Сурхондарёда ҳисобчи бўлиб ишлаганда Бойсун тумани Сайроб қишлоғидаги минг йиллик ичи ғовак чинор ичида жойлашган ҳисобхонада ишлаган экан. Демак Бухорода шоир оиласи билан яшаган Лаби ховузни ва минг йиллик чинор айни пайтда ҳам кўкариб турган, ҳозирда зиёратгоҳга айланган Бойсуннинг Сайроб қишлоғини ҳамюртимиз шоир Камолийнинг қадамжолари десак хато қилмаган бўламиз. Маълум муддат ўша томонларда яшаган шоирни туғилиб ўсган юрт соғинчи тинч қўймас эди. Шунинг учун 1930 йилнинг ўрталарида шоир яна Чинободга қайтиб келади ва Чинобод атрофидаги қишлоқларда, жамоа хўжаликларида ҳисобчи, кейинчалик савдо соҳасида ишлай бошлайди. Шоир қайси соҳада ишламасин ўзининг ҳалоллиги билан халқ орасида обрў қозонган. Турли соҳаларда фаолият кўрсатиш билан бирга у ижодни ҳам тўхтатмайди. Ўзининг латиф шеърлари, ғазал ва мухаммаслари билан маърифат тарқатишда, ёшларга таълим-тарбия беришда давом этади. Унинг баъзи ғазал ва мухаммасларини ўша даврдаги машҳур ҳофизлар Исҳоқ Катаев, Маматхўжа Отахўжаев кабилар қўшиқ қилиб ижро этишган экан. Шоир Камолий 1966 йил 9 майда вафот этган. Шоир собиқ шўролар даврида яшаб ижод қилган бўлса ҳам, унинг ижоди илму маърифатнинг ўзига хос тарғиби ва ўзига хос маънавий мерос сифатида қадрлидир. Ҳеч муболағасиз айтиш мумкинки, бугунги кунда яшаётган чинободлик ижодкорлар, ўқитувчи-устозлар, ўқувчиларнинг барчаси Чинободнинг биринчи ўқитувчиси Камолийнинг шогирдларидир. Чунки 1925 йилда Камолий очган мактабда ўқиган 18 нафар ўқувчининг кўпчилиги кейинчалик ўқитувчи бўлиб етишган. Ана ўша даврдан бери Чинободда устоз ва шогирдлик анъанаси давом этиб келмоқда. Камолий ташкил қилган Чинободдаги 35-ўрта мактабни битирган собиқ ўқувчилар орасида ҳозир бутун Республикамизга машҳур бўлган кишилар ҳам бор. Улар билан чинободликлар ҳақли равишда фахрланадилар. Шоир Камолийнинг барча орзу-умидларини ҳозир янги технологияларга асосланган 35-ўрта мактабнинг Дилоромхон Ҳамдамова бошчилигидаги устозлар жамоаси амалга оширмоқдалар. Биз уларнинг келажакдаги ишларига катта мувоффақиятлар тилаймиз.
Аҳмаджон МАМАЖОНОВ

КАМОЛИЙ ИЖОДИДАН АЙРИМ МИСРАЛАР

Ватан фарзанди бўлсанг, ҳар ишингдан сен ҳаво қилма,
Агар осмонча наф еткурсанг элга иддао қилма.
Кими ўз хизматин миннат қилур эл нафратин қўзғар,
Ҳар ишни чин юракдан сидқ ила қилғил, риё қилма.
***
ФАРД
Хатти тақдираст берун аз ғалат,
Аз ғалат ҳолий набошат ҳеч хат.
Таржимаси:
Тақдир хатида ҳеч бир хато бўлмас,
Ўзга ҳеч бир хат бехато бўлмас.
Ёки
Тақдирда ёзилса ҳеч хато бўлмас,
Гарчи ҳар хат бехато бўлмас.

Анваржон Қамбаров

4328663z — Sat, 24 Oct 2015 15:00:02 GMT

ЯНА ЎША МУҲАББАТ

Ойда менинг ишим йўқ,
Бўлса бўлсин у гувоҳ.
Сочларингни силасам,
Бармоғимда йўқ гуноҳ.

Дилда ёнган оловни
Сўндиргувчи ўзингсан.
Соғинчимни тизгинлаб,
Қўндиргувчи ўзингсан.

Тонг ҳам отар ҳадемай,
Ой манзилга етгайдир.
Иккимизни қолдириб,
Бир сўз демай кетгайдир.

Бу ёғига не бўлар,
Не бўларди ишимиз.
Муҳаббатнинг боғида
Энди битта кишимиз.

Анваржон Қамбаров

4328663z — Sat, 24 Oct 2015 14:57:49 GMT

КЕЧИР МЕНИ
Кечир мени, кечир, ёшлигим,
Кечир мени бордир гуноҳим.
Кечир мени, дилбари жоним,
Билмабман-да, қадринг ёш чоғим.

Хотирадан топаман паноҳ,
Илк муҳаббат кечаги эртак.
Оқиб кетган шалола ўзинг,
Ташналикдан йиғлайди юрак.

Булутларнинг этагин тутиб
Умр жадал кетар арғумоқ.
Бўларканми сени унутиб,
Чавандозинг яёвми бу чоқ.

Армон сўзин ёзаман энди
Гуноҳимнинг қора юзига.
Шеър битишга юрагим кўнди
Хотирдаги раис қизига.

Анваржон Қамбаров

4328663z — Sat, 24 Oct 2015 14:48:57 GMT

ОНАМГА ЎХШАТДИМ
Самога тик қараб, кўкка чўзиб бўй,
Бошига оқ рўмол ўраган тоғлар,
Наврўзи оламда гул-гул очилиб,
Оппоқ либосига бурканган боғлар,
Мен сизни онамга ўхшатдим.

Эл-юртим ризқи – сахий она ер,
Навқирон ёшдаги гуллаган ўлкам.
Кўкдан боқиб, нурин сочувчи қуёш,
Нақадар гўзалсиз, нақадар кўркам,
Мен сизни онамга ўхшатдим.

Фасли баҳор келди, қадамлари гул,
Атрофда ёғдулар, чеҳраларда нур.
Минг гуноҳ қилсак-да, кечириб, шукур,
Наврўз ҳам келмоқда мағруру масрур,
Мен уни онамга ўхшатдим.

Муғанний: "Топмагунча ёзавераман"

Davron — Mon, 08 Jul 2013 12:33:31 GMT

Навбатдаги "Ҳафта ижодкори" сифатида ўшлик устоз шоир Муғаннийни танладик. Ҳафта давомида Муғанний ижоди билан танишиб, ўз фикрларингизни билдирасиз деган умиддаман.
Демак, бошладик....

Одил ИКРОМ: "Йўлимга сиғмаган битта қилдайсан..."

developer — Wed, 26 Jun 2013 14:48:20 GMT

Қўлим очилмайди, ўлгунимча то
Сендан яширганим – ўша бир нарса.
Менинг бандалигим бўлгунча бажо,
Билмайсан.
Билмайсан, бу хаёл Искандарнинг ҳам
Қўлидан келмаган орзуси, ўйи.
Қўлимдан келади, ахир, азизам,
Қўлим очилганда – сочларинг бўйи.

Ижодкор

Шоир Камолий хақида

Анваржон Қамбаров

Анваржон Қамбаров

Анваржон Қамбаров

Муғанний: "Топмагунча ёзавераман"

Одил ИКРОМ: "Йўлимга сиғмаган битта қилдайсан..."